Apollo (mitologia)
Apollo (gr. 峒埾蠈位位蠅谓 Apollon, zwany te偶 桅慰峥栁参肯 Phoibos "Ja艣niej膮cy") w mitologii greckiej syn Zeusa i Latony (Leto). Urodzi艂 si臋 na wyspie Delos. By艂 bli藕niaczym bratem Artemidy. Uwa偶any za boga pi臋kna, 艣wiat艂a, 偶ycia, 艣mierci, muzyki, wr贸偶b, prawdy, prawa, porz膮dku, patrona sztuki i poezji, przewodnika muz (峒埾蠈位位蠅谓 螠慰蠀蟽畏纬苇蟿畏蟼 Apollon Musegetes). Przebywa艂 na Parnasie, sk膮d zsy艂a艂 natchnienie.
W rzeczywisto艣ci b贸stwo o szerokich, cz臋sto sprzecznych, kompetencjach. Pierwotnie, androgyniczny (艣ladem tego bli藕niacza para Apollo-Artemida), b贸g gwa艂townej 艣mierci 鈥 Grecy wywodzili jego imi臋 od 峒蟺蠈位位蠀渭喂 (apollymi) "niszcz臋, zabijam", ale por. te偶 IE. *abol (<*obol-) "jab艂ko" (symbol 鈥 藕r贸d艂o wiedzy). B贸g jednocze艣nie solarny i chtoniczny. Zabijaj膮c w臋偶a-smoka Pytona (lub Delfyne, b臋d膮cego hipostaz膮 pierwotnej Magna Mater), strzeg膮cego bramy do tajemnej wiedzy ukrytej pod/w ziemi膮/i, przejmuje w艂adz臋 nad wyroczni膮 w Delfach (gr. delfys "macica"). Zab贸jstwo Pytona, podobnie jak zab贸jstwo Wrytry przez Indr臋, by艂o wielkim, bohaterskim czynem, ale i przekle艅stwem, z kt贸rego nale偶a艂o si臋 oczy艣ci膰. Ustanowi艂 wi臋c igrzyska pytyjskie, zszed艂 te偶 do podziemia. Sta艂 si臋 przeka藕nikiem boskich (Zeusowych) wyrok贸w, szczeg贸lnie w sprawie obrz臋d贸w oczyszczenia po zbrodni zab贸jstwa. Oddala (apotropaios) i oczyszcza (katharsios) od z艂a (zbrodni mordu), kt贸re sam wywo艂a艂 (por.: Dionizos).
艁uk i lira, kt贸rymi pos艂uguje si臋 Apollo, mog膮 by膰 interpretowane jako narz臋dzia przeciwstawne (mordu i oczyszczenia). Mo偶e by膰 to r贸wnie偶 w rzeczywisto艣ci jedno, najbardziej pierwotne, instrumentum 鈥 symbol w艂adzy nad 偶yciem i 艣mierci膮 oraz wiedzy (zar贸wno jako instrument muzyczny 鈥 przygrywaj膮cy podczas szama艅skiego obrz臋du, jak i 艂uk miotaj膮cy strza艂y,na kt贸rych szaman podr贸偶uje w za艣wiaty).
Apollinowi by艂 tak偶e po艣wi臋cony wawrzyn szlachetny.
M. Eliade stwierdza, 偶e krwawa mitologia apolli艅ska odbija proces przenikania kultu Apollina do Grecji i przejmowanie przeze艅 atrybut贸w b贸stw przedindoeuropejskich (o charakterze rolniczym, tellurycznym i tradycji jeszcze megalitycznej 鈥 delficki omfalos). Istnieje te偶 hipoteza (na gruncie ira艅skim co prawda) o powstawaniu tego typu mit贸w w wyniku syntezy dwu oddzielnych nurt贸w 偶ycia religijnego (偶e艅skiego: rolniczo-przydomowego i m臋skiego: nomadycznego lub p贸艂nomadyczno-wojowniczego) w obr臋bie jednej wsp贸lnoty plemiennej. Mimo degradacji i asymilacji atrybut贸w Bogini Ziemi, przepowiednie nadal g艂osi艂a kap艂anka Pytia (w powa偶niejszych sprawach stosuj膮ca maneisa, sza艂 poetycki, stan profetycznej ekstazy znany z innych religii indoeuropejskich i obrz臋d zst臋powania do podziemi, ad uterum), kt贸rej przekaz t艂umaczy艂 prorok. Z czasem ta z艂owr贸偶bna strona b贸stwa zostaje oswojona, Apollo coraz bardziej staje si臋 bogiem porz膮dku i prawa 鈥 harmonii 艣wiata.
Synem Apollina, z Koronis (Kor艒n铆s "wr贸na"), by艂 Asklepios, maj膮cy w艂adz臋 nad 偶yciem i 艣mierci膮 (jego hipostazami by艂y, chtoniczne w charakterze: w膮偶 i pies). Z muz膮 Kaliope mia艂 syn贸w Orfeusza i Linosa a z Tali膮 Korybant贸w. By艂 r贸wnie偶 zakochany w Hiacyncie i Kyparissosie.
Dwa kierunki, z kt贸rych wywodzono Apollina to: p贸艂nocny 鈥 eurazjatycki (z obszar贸w o 偶ywych tradycjach szama艅skich) i wschodni 鈥 ma艂oazjatycki. Pierwszy poparty jest mitem o corocznych (zimowych) podr贸偶ach Apollina do rodzinnej ziemi (Hyperborei). Podczas jego nieobecno艣ci w Delfach rz膮dzi艂 Dionizos. Za drugim 鈥 przemawia lokalizacja najwi臋kszych o艣rodk贸w jego kultu (Azja Mniejsza) i inskrypcja hetycka z imieniem Apul煤nas "b贸g bram".
Zeus 鈥 Hera 鈥 Posejdon 鈥 Hades 鈥 Hestia 鈥 Afrodyta 鈥 Atena 鈥 Apollo 鈥 Artemida 鈥 Ares 鈥 Hefajstos 鈥 Hermes
Demeter 鈥 Dionizos 鈥 Helios 鈥 Hestia 鈥 Eol 鈥 Temida 鈥 Hekate 鈥 Selene